Archiwalne źródła kartograficzne – dawne zdjęcia lotnicze – drony i geomagnetyka.
—
Droga z okresu gockiej cywilizacji w Kotlinie Hrubieszowskiej, czy może taka, po której przechadzali się wojowie Bolesława Chrobrego tuż przed słynną bitwą nad Bugiem z 1018 roku? A może jednak ślad po czymś zdecydowanie bliższym naszym czasom, skoro jest tak dobrze czytelny na zdjęciach lotniczych sprzed pół wieku oraz tych najnowszych wykonywanych z drona czy z satelity?Na XVIII-wiecznej mapie Gródek wyglądał zupełnie inaczej, więc może to ślad po jednym z nieistniejących obecnie traktów komunikacyjnych?
A jak nie droga, to co? Z uwagi na kształt, rozmiar wykluczyliśmy opcję, że mogą to być ślady po okopach z I wojny światowej, choć na wzniesieniach nad współczesnym Gródkiem mamy liczne pozostałości po działaniach militarnych i wiele kilometrów okopów?
W zachodniej części obszaru stanowiska 29 w Gródku znajdowaliśmy w ubiegłych latach przede wszystkim zabytki z czasów Gotów: dziesiątki rzymskich denarów, elementy stroju, fragmenty ceramiki i kości zwierzęcych. Natomiast we wschodniej części na powierzchni czytelne są ślady naruszonych przez sprzęt rolniczy pochówków w obrębie rozległego, przebadanego częściowo cmentarzyska wczesnośredniowiecznego, z którego pochodzą najstarsze szkieletowe pochówki słowiańskie w Polsce.
Miejsce wyjątkowo bogate i interesujące, ale jednocześnie trudne do interpretacji bez interdyscyplinarnych badań. Stąd pomysł na realizowany obecnie projekt pn. „Na styku Gotów i Słowian. Nieinwazyjne rozpoznanie wielokulturowego stanowiska nr 29 w Gródku (gm. Hrubieszów)„ dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Teraz przyszedł czas na weryfikację wykopaliskową!
Wytypowaliśmy kilka miejsc na podstawie zdjęć lotniczych oraz przede wszystkim w oparciu o wyniki nieinwazyjnych badań przy wykorzystaniu magnetometrów – trzy wykopy sondażowe, kilkadziesiąt metrów kwadratowych powierzchni do przebadania. W tym samym czasie prowadziliśmy badania powierzchniowe oraz kontynuowaliśmy zapoczątkowane w sierpniu badania magnetyczne.
Choć na podsumowanie naszych działań przyjdzie jeszcze pora pod koniec realizacji projektu, to już teraz wiemy dużo więcej, ale przez to mamy jeszcze więcej nowych pytań.
– Stanowisko w Gródku to nie tylko Goci i Słowianie. W trakcie badań wykopaliskowych odkryliśmy ślady społeczności starszych o kilka tysięcy lat – przede wszystkim z okresu neolitu. Ceramika i kości zwierzęce to powszechne kategorie zabytków, ale odkryty przez nas depozyt/skarb/skrytka surowca krzemiennego to coś wyjątkowego! Nie są to gotowe do użycia narzędzia, lecz półprodukty złożone w jednym miejscu, zapewne w jakimś skórzanym lub płóciennym worku. Na odkrycie czekały metr pod ziemią około 6 tysięcy lat.
—
– Ale to nie koniec niespodzianek. 2,5 tysiąca lat temu społeczność z wczesnej epoki żelaza, nazywana w archeologicznej nomenklaturze, kulturą pomorską, postanowiła założyć tu swoje cmentarzysko. Choć z odkrytego przez nas ciałopalnego pochówku zachowały się pojedyncze kości i fragmenty przykrywającego go odwróconego do góry dnem glinianego naczynia, to bez wątpienia jest to coś, czego się nie spodziewaliśmy.
– Setki fragmentów ceramiki, kości zwierzęcych oraz zagubione szklane paciorki odkryte zostały we wczesnośredniowiecznej jamie śmietniskowej obok starszej o kilka tysięcy lat spiżarki, a co ciekawsze w miejscu gdzie liczyliśmy na ślady gockiej osady. Zwłaszcza, że w tym samym niewielkim wykopie znaleźliśmy rzymską monetę i fragment gockiego grzebienia. We wczesnośredniowiecznej jamie natrafiliśmy na setki fragmentów ceramiki, kości oraz na paciorki paciorki, elementy biżuterii oraz unikatową bogato ornamentowaną pobocznicę wykonaną z poroża.
—
– No i tajemniczy „obiekt liniowy”, przez który to wszystko się zaczęło… z pewnością nie jest to droga, ani nowożytna, ani pradziejowa! Bez wątpienia jest to rodzaj rozległego systemu obronnego, szeroki i głęboki rów pełniący funkcję fortyfikacji, umocnionego ogrodzenia otaczającego kilkunastohektarowe wyniesienie. Analizy wciąż trwają, więc nie zaryzykujemy jeszcze jednoznacznego kto i kiedy postanowił go wykopać, choć oczywiście mamy już swoje podejrzenia graniczące z pewnością!
—
–
- W prowadzonych przez nas badaniach, przez kilka dni pomagali nam studenci z Instytut Archeologii UMCS w Lublinie kierowani przez dr hab. prof. UMCS Barbarę Niezabitowską- Wiśniewską. Dziękujemy za poświęcony czas i zaangażowanie!
- Za nieinwazyjne badania archeologiczne odpowiadają dr Michał Jakubczak oraz Robert Ryndziewicz z Laboratorium Bio- i Archeometrii w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN. Przebadano już łącznie 11,5 ha!
- Nieocenione wsparcie logistyczne jak zawsze dzięki współpracy z Gminą Hrubieszów i Centrum Dziedzictwa Kulturowego i Archeologicznego Gminy Hrubieszów, Wioska Gotów w Masłomęczu – Laboratorium Historiae Gothorum a także Sołectwem i KGW w Gródku!
—
Zadanie: „Na styku Gotów i Słowian. Nieinwazyjne rozpoznanie wielokulturowego stanowiska nr 29 w Gródku (gm. Hrubieszów)” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
–
Program: Ochrona zabytków archeologicznych 2026
Kwota dofinansowania: 87 000,00 zł / Wartość projektu: 114 300,00 zł
